15 mrt 2024

Inclusie en Solidaire Vergoeding – verslag workshop BLC 2024

Het verdienmodel: een heet hangijzer in de gehele agrarische sector. Agro-ecologische boeren werken zich vaak een slag in de rondte, om vervolgens nauwelijks of net aan rond te komen. Het gevolg: ze stoppen na enkele jaren met hun tuinderij, zonder spaargeld of pensioen en een lichaam dat op is. Volgens Bas Welvering, initiatiefnemer en tuinder van tuinderij De Blije Bodem in Groningen, is dit geen gewenste uitkomst voor de tuinders, maar ook niet voor de beweging. Als agro-ecologie een serieuze oplossing wil zijn, dan moet er een boterham in te verdienen zijn. Dat het anders moet en kan, laten voormalig IT-consultant Bas Welvering, en Irma Brassinga, sinds 2024 mede-eigenaar van Eetmeerbosch in Nijmegen zien.

Beide tuinders zijn geïnspireerd door het concept solidaire betaling, gemunt door Elske Hageraats in haar boekje ‘Eerlijk Loon’. Dit idee verenigd een eerlijk loon voor de boer, duurzame productie, en inclusiviteit. In plaatst van het product te verkopen, verkoopt de producent of tuinder diens tijd. Solidaire betaling gaat een stap verder dan getrapte betaling. Bij getrapte betaling betaalt de meer vermogende oogstdeelnemer wat meer, zodat een minder vermogende ook mee kan doen met een prijs passend bij diens portemonnee. Met een solidair betalingssysteem vraagt de tuinder aan de oogstdeelnemer wat die kan betalen voor de arbeid van de tuinder.

Bas heeft dit model opgevolgd nadat hij op onderzoek is gegaan bij andere tuinders. In dat onderzoek kwam hij regelmatig de getrapte betaling tegen. Het nadeel volgens Bas is dat het gemiddelde dan nog steeds neerkomt op €350,- per oogstdeelnemer per jaar: “Dat is een tientje per week. Dat vind ik goedkoop, terwijl veel tuinders dat juist veel geld vinden. Vraag ik aan klanten wat zij redelijk vinden, dan weten ze het vaak niet”.

Daarnaast ontdekt Bas in zijn gesprekken met andere tuinders dat velen elkaar kopiëren. De meesten berekenen een jaarbedrag per oogstdeelnemer, terwijl zijn onderzoek bij (potentiële) klanten laat zien dat bijna geen enkele klant weet hoeveel ze op jaarbasis uitgeven aan groente.

Op basis van die inzichten, gaf Bas zichzelf afgelopen jaar de ruimte om te experimenteren met solidaire betaling. Dit is ook het jaar dat hij startte met de tuinderij. Hij liet de deelnemers helemaal vrij om de prijs te bepalen: “als mensen voor een euro per week lid willen worden, of voor veertig, dan vind ik het prima”. Hij maakte wel de kosten inzichtelijk en liet zien wat een bepaalde inleg voor gevolgen heeft, bijvoorbeeld voor zijn eigen inkomen of voor het onderhoud in de tuin. Daarnaast factureert hij per maand, ook al blijven de oogstdeelnemers het hele jaar betrokken, want dat maakt het bedrag overzichtelijk voor hen. Bovendien heeft Bas de keuze gemaakt de tuin het ‘eigendom’ van een stichting te maken. Dit heeft niet alleen voordelen voor een toekomstige overdracht, maar er bestaan ook veel meer mogelijkheden om subsidies aan te vragen. (De doorrekening van het model van Bas is te vinden op zijn website).

Bij Eetmeerbosch hanteren ze een vergelijkbaar model voor betaling. Irma benadrukt hoe zij daardoor toegang tot (gezond) eten kan creëren voor mensen die het het hardst nodig hebben. Irma ziet hier meerdere mogelijkheden voor, vanuit de tuinderij zelf, maar ook in samenwerkingen. Voedselzekerheid is namelijk een thema dat bij veel gemeentes op de agenda staat.

Het begint volgens Irma bij bedenken hoe je de gewassen aanbied. Is dat in aantallen of in gewicht, of laat je dat juist los? Bij Eetmeerbosch bieden ze de gewassen aan op basis vertrouwen en eigen behoefte. Daar zit solidariteit al in. De risico’s zijn er altijd: “het is niet de bedoeling dat iemand met twee tassen vol paprika’s de tuin uitloopt.” Meestal hebben mensen ook niet die behoefte.

Daarnaast kun je jezelf afvragen wie er op de tuin zijn, en voornamelijk wie er niet zijn. Dit zijn vaak mensen die in armoede leven, ongedocumenteerden, mensen met een uitkering of in de bijstand. Vervolgens is het belangrijk te vragen waarom dat zo is: is dat de plek, de toegankelijkheid überhaupt van biologisch en lokaal geteelde groente, of zijn er andere redenen meer specifiek voor jouw omgeving?

De mensen die de weg naar tuinieren nog niet weten te vinden, zijn nu misschien afhankelijk van voedselbanken als noodvoorzieningen. Irma vaagt zich af wat we hiermee in stand houden: “Vaak zijn voedselbanken afhankelijk van verspilling van de zelfde supermarkten die de productieketen onder druk zetten en vervolgens iets geven aan initiatieven als greenwashing”.

Het principe van CSA en lokale voedselsystemen kan juist veel bijdragen om structureler toegang tot gezond eten te geven aan mensen die dat het hardst nodig hebben. Dat kan door solidaire betaling, omdat hierdoor iedereen een eerlijke en passende prijs betaalt en de lasten verdeelt kunnen worden over de juiste schouders: “je zou ruimte moeten kunnen maken voor deze mensen, door bijvoorbeeld een deel van de oogst aan te bieden zonder dat er financieel iets voor terugkomt.” Zelf werkt Irma bijvoorbeeld samen met een stichting die community diners organiseert.

De verhalen van Bas en Irma maken veel reacties los. In het publiek wordt opgemerkt: “Tuinder zijn is een manier van leven. Ik heb daarom moeite met het taalgebruik, het bedrijfsmatige ervan vind ik niet passen binnen de agro-ecologische beweging. Denken in uren loopt al snel in de valkuil van denken in efficiëntie.”

Volgens Bas maakt het niet zoveel uit of je het hebt over arbeidsuren of een jaarinkomen. “Iedereen in de beweging herhaalt elkaar: als tuinder verdien je niet veel”. Dat is wat hij wil veranderen, want het is niet volhoudbaar. Veel oogstdeelnemers snappen de taal van uren en geleverde arbeid en kunnen het vergelijken met hun eigen uurloon. Door een lidmaatschap in die termen te communiceren wordt het inzichtelijk voor de oogstdeelnemer. Irma voegt hier aan toe dat het inderdaad niet vastligt hoe je een solidair betaalsysteem inricht. Het belangrijkste is dat je kiest voor een weg die jou de ruimte geeft om toegang tot goed voedsel te verlenen aan diegenen die misschien niet de toegang hebben. Die weg is solidair naar de samenleving, naar het land en al het leven, en naar jezelf als tuinder.

Meer lezen?

Interview BD-fruitteler Willemien Brouwer

Interview BD-fruitteler Willemien Brouwer

In deze interviewreeks brengen we boeren en tuinders van onze 5 lidorganisaties in beeld. Te beginnen met de Biodynamische Vereniging! In Nederland en Vlaanderen zijn 165 landbouwbedrijven met het biologisch-dynamische keurmerk Demeter. Sinds de oprichting in 1937...

Lees meer
14 JUNI BOERENVUUR AMSTERDAM MET LA VIA CAMPESINA

14 JUNI BOERENVUUR AMSTERDAM MET LA VIA CAMPESINA

Boerenvuur, deze vrijdag, geef je snel op! Op vrijdag 14 juni hebben we een uitgebreid boerenvuur met een ochtend- en een middaggedeelte. Ook ontvangen we een delegatie van La Via Campesina. Leden van Toekomstboeren krijgen de unieke gelegenheid om deze te ontmoeten...

Lees meer

Interview BD-fruitteler Willemien Brouwer

In deze interviewreeks brengen we boeren en tuinders van onze 5 lidorganisaties in beeld. Te beginnen met de Biodynamische Vereniging! In Nederland en Vlaanderen zijn 165 landbouwbedrijven met het biologisch-dynamische keurmerk Demeter. Sinds de oprichting in 1937 werken boeren én consumenten aan landbouw in samenhang met alles...

14 JUNI BOERENVUUR AMSTERDAM MET LA VIA CAMPESINA

Boerenvuur, deze vrijdag, geef je snel op! Op vrijdag 14 juni hebben we een uitgebreid boerenvuur met een ochtend- en een middaggedeelte. Ook ontvangen we een delegatie van La Via Campesina. Leden van Toekomstboeren krijgen de unieke gelegenheid om deze te ontmoeten en mee in gesprek te gaan. In de ochtend gaan we naar Pluk! Een...

Stem voor een Groene Revolutie: Ondersteun de Toekomstboeren!

Meer boeren! Meer toekomstboeren! Geef ons jouw stem op https://voor.nl/voorbeeld-projecten en help de groeiende beweging van agro-ecolgische boeren verder wortelen door Nederland. Wij zijn Toekomstboeren, een vereniging van ruim 350 kleinschalige, veelal jonge, agro-ecologische boeren en tuinders. We zijn een krachtig voorbeeld...

Boerderijovernames als tool voor landbouwtransitie

Meer dan de helft van de Nederlandse boeren boven de vijfenvijftig jaar heeft nog geen opvolger. Dit is een van de (vele) oorzaken achter het feit dat gemiddeld twee tot drie boerenbedrijven per dag stoppen in Nederland.[1] Vooral kleinschalige boeren zijn kwetsbaar en vinden vaak geen opvolger, waardoor grootschalige boeren hun...

Landbouw, rechtse partijen, en de lachende derde

Opnieuw gaat het in de landbouw niet goed: te lage marktprijzen, te hoge kosten voor energie. Komt dit werkelijk door een teveel aan milieumaatregelen en de Europese Green Deal? Wel als je rechtse partijen moet geloven, maar klopt het ook? Volgens de statistieken verdwenen in de laatste 15 jaar meer dan 5 miljoen...

Onderzoek: kleine biologische tuinders belemmerd door knelpunten in wet- en regelgeving

De huidige wet- en regelgeving van de Nederlandse overheid en de biologische certificeringsorganisatie Skal sluiten niet aan op de praktijk van de kleine biologische agro-ecologische boer. Er is sprake van bergen papierwerk, willekeur bij controles, opdraaien voor de kosten van anderen, torenhoge pachtprijzen en subsidies die...

De biodynamische landbouw bestaat 100 jaar en dat wordt gevierd!

Pinksteren 2024 is het 100 jaar geleden dat Rudolf Steiner zijn Landbouwcursus hield, een reeks voordrachten over de landbouw. Het vormde het begin van een buitengewoon boeiende zoektocht, de ontwikkeling van de biodynamische landbouw. Op Eerste Pinksterdag (19 mei) vieren we het BD FEEST VAN DE EEUW op Warmonderhof in Dronten....

Etnobotany

Verslag workshop op de Boerenlandbouw Conferentie 2024 Agro-ecologie gaat niet alleen over voedsel. Helen de Bruijn en Amir Mousavi experimenten op de Wageningen Student Farm met planten die tot stoffen of tot verf gemaakt kunnen worden. Zij onderzoeken het het cultiveren, verwerken en verven van en met verschillende inheemse...

Agro-ecologie en jouw boerenpraktijk: aan de slag met de Nyeleni-principes

Verslag workshop op de Boerenlandbouw Conferentie 2024 We gaan aan de slag met de Nyeleni principes. Deze principes zijn in 2015 opgesteld door 500 organisaties van boeren, vissers, inheemse volkeren, landloze boeren, plattelandsbarbeiders en milieu- en burgerbewegingen om samen, van onderop en vanuit verschillende werelddelen...

Agro-ecologisch geluid op Toekomstboeren conferentie van 23 maart aanstaande.

Vereniging Toekomstboeren heeft haar jaarlijkse conferentie op zaterdag 23 maart waar uitwisseling en ervaring centraal staat. Als agroecologische boeren staan wij midden in de maatschappij. Wat is onze opdracht? Hoe kunnen we midden in politieke- en klimaatcrises als agroecologische praktijkmensen de beweging voeden en...